در جستجوی گاندو

“تمساح پوزه کوتاه” یا تمساح مردابی با نام علمی “Crocodylus palustris” گونه که محلی های منطقه بلوچستان از آن با نام “گاندو” یاد می کنند، این حیوان تنها گونه تمساح در ایران است و بزرگترین خزنده ایران محسوب می شود. «تمساح پوزه کوتاه» نوعی کروکودیل بومی است که باقی‌مانده‌ای از راسته کروکودیل‌هایی هستند که در دوره زمین‌شناسی مزوزوئیک یعنی ۲۲۵ تا ۲۶۵ میلیون سال قبل زندگی می‌کردند و از ۶۵ میلیون سال قبل به این طرف تقریبا هیچ تغییر ظاهری نداشته‌اند.

ملک دینار شجره مردی که در دهه هفتم زندگی خود است، مدت هاست با هزینه شخصی اقدام به تغذیه گاندو ها می کند و محيط بان افتخاري «گاندو»ها است و بیش از ده سال است که با علاقه و همت خود از ۲۴ گاندو مراقبت مي كند.

او به همراه پسرش، مواد غذایی را تهیه می کند و هر روز به گاندو ها غذا می دهد.

زیستگاه تمساح های پوزه کوتاه، در ایران تنها در بخش بلوچستان استان سیستان و بلوچستان و بیشتر در منطقه مکران و منطقه حفاظت شده باهوکلات و رودخانه‌ی «سرباز» است.

رودخانه سرباز و باهو کلات که محل اصلی زندگی این تمساح است دارای شاخه های متعددی است که بعضی از این شاخه ها خشک شده اند و تنها برکه های کوچک در بعضی مناطق به جای مانده است

گاندو در زبان محلی بلوچی به معنای حیوانی ست که روی شکمش می خزد و این اسم کاملا با شکل و حالت تمساح پوزه کوتاه (که در ایران به نام تمساح ایرانی نیز مشهور است) مطابقت دارد

طول جنس نر گاندو به طور میانگین به ۳ تا ۳.۵ متر می رسد؛ البته طول نهایی گاندوهای ایرانی به ندرت به ۳ متر می رسد و بزرگترین تمساح پوزه کوتاه که در ایران دیده شده، ۶.۳ متر طول داشته است. وزن طبیعی گاندوهای جوان به طور میانگین به ۳۰ تا ۵۰ کیلوگرم می رسد.

طول عمر گاندوها بین ۴۰ تا ۶۰ سال است. رنگ کلی بدن گاندوها در گونه های جوان، سبز روشن با لکه های سیاه و در گونه های مسن تر زیتونی تا قهوه ای با لکه هایی تیره و پراکنده بر روی پوست است.

این حیوان در اردیبهشت ماه حدود ۲۵ الی ۳۰ تخم می‌گذارد که تخم‌ها در ماه های خرداد و تیر تبدیل به نوزاد می‌شوند، البته در بهترین حالت تنها ۶۰ درصد از تخم‌ها تبدیل به نوزاد می‌شوند

در منطقه بلوچستان مردم بومی با گاندوها رابطه بسیار خوبی دارند. آنها هیچ گاه به هم آسیب نمی رسانند. در واقع نوع رابطه مردم بلوچ با حیوانی مانند تمساح بسیار منحصر به فرد و قابل احترام است. آنها گاندوها را نماد برکت و آبادانی سرزمین شان می دانند و بر این باور هستند که اگر این حیوانات هجرت کنند یا بمیرند، خشکسالی و قحطی بر زندگی شان سایه می اندازد. به همین دلیل همه تلاش می کنند تا از این حیوان مراقبت شود. در واقع مردم منطقه در نقش یک محیط بان برای گاندوها هستند و هر کاری انجام می دهند تا شرایط مناسب زندگی را برای آنها فراهم کنند. روستاییان و بومیان منطقه بلوچستان حتی در سال های خشکسالی تعدادی از گاندوها را از برکه های خشک شده به مناطق پرآب تر انتقال داده اند تا به این شکل جان این حیوان را نجات دهند. معمولا اطراف محیط گاندوها ها درخت ها و یا درخچه های خاصی وجود دارد.